Skip to main content
King County logo

ምምዕባልን ድሕነትን ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19)

ምሕደራ መግብን ድራግን (FDA) ንህጹጽ ኣገልግሎት ዝውዕል ናይ መጀመርታ ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ፈቒዱ’ሎ። ብዙሓት ካልኦት ክታበታት እውን ኣብ ምምዕባል ይርከቡ፡ ከምኡ’ውን ብገፊሑ ኣብ ምርምር ሓደስቲ መድሓኒታት (clinical trials) ዉሑስን ዉጽኢታዊን ምዃኑ ንምርግጋጽ ምስ ዓሰርተታት ኣሽሓት ወለንተኛታት ይሰርሕ።

ኣብ መወዳእታ 2020 ኣዝዩ ዉሱን ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ኣብ ክፍለ-ግዝኣት ዋሽንግተን ምምጻእ ጀሚሩ ኢዩ። እቲ ቀረብ ቀስ ብቐስ እንዳወሰኸ ከምዝኸይድ ንትስፎ፡ ከምኡ’ውን ክታበት ንዝኾነ ሰብ ክኽተብ ዝደሊ ኣብ ስፕሪንግ (spring) ወይ ሳመር (summer) 2021 ክህሉ ኢዩ።

ምሕደራ መግብን ድራግን (FDA) ኣብ እዋን ሃገራዊ ህጹጽ ኩነታት (National emergency) ፍርያት ንህጹጽ ጥዕናዊ ድልየት (ኣገልግሎት) ብወግዒ ንምግላጽ ናይ ህጹጽ እዋን ኣጠቓቕማ ፍቓድ (Emergency Use Authorizations) ማለት EUAs ተባሂሉ ዝጽዋዕ ይጥቀም። EUAs፡ ፍርያት ቅድሚ ምሉእ ብምሉእ ፍቓድ ምርካቡ ኣብ ጥቕሚ ከምዝውዕል ይፈቅድ።

ናይ ህጹጽ እዋን ኣጠቓቕማ ፍቓድ (EUA) ንፈተነ፡ መሳርሒ፡ ወይ ንምፍዋስ ይጠቅም። ምሕደራ መግብን ድራግን (FDA) ኣብ ዝሓለፉ እዋናት ኣንትራክስ (anthrax)፡ ኢቦላ (Ebola)፡ H1N1፡ ከምኡ’ውን ንህዝቢ ኣብ ሓደጋ ዘውድቑ ሕማማት ንምክልኻል ናይ ህጹጽ እዋን ኣጠቓቕማ ፍቓድ (Emergency Use Authorizations) ሂቡ ኢዩ።

ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ናይ ህጹጽ እዋን ኣጠቓቕማ ፍቓድ (EUA) ክቑጸር እንተደኣ ኮይኑ ናይ ምሕደራ መግብን ድራግን (FDA) መምርሕታት ክማላእ ኣለዎ፡ እንተላይ ደረጃታት ዉጽኢታዊነትን ገምጋም ናጻ ኪላታት ሕክምናን።

እንተደኣ ምሕደራ መግብን ድራግን (FDA) ንክታበት ናይ ህጹጽ እዋን ኣጠቓቕማ ፍቓድ (EUA) ኣጽዲቕዎ ፡ ካልእ ናጻ ኮሚቴ ኣማኸርቲ ንድሕነትን ዉጽኢታዊነትን ዳታ ክግምግምዎ ኢዮም። እዚ ኮሚቴ’ዚ፡ ኣማኻሪ ኮሚቴ ኣብ ኢሙኒዘሽን ልምድታት (Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) እቲ ክታበት ኣብ ጥቕሚ ዝውዕል ምዃኑ ምኽሪ ይህቡ።እንተደኣ ቅቡል ኢዩ ኢሎሞ፡ ኣማኻሪ ኮሚቴ ኣብ ኢሙኒዘሽን ልምድታት (ACIP) ንወሃብቲ ኣገልግሎት ጥዕና መምርሒታት ይህብ።ምሕደራ መግብን ድራግን (FDA) ከምኡ’ውን ማእከላት ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት (CDC) ድሕሪ ምጽዳቕ ክታበት እውን ድሕነቱን ብቕዓቱን ምቁጽጻር ክቕጽሉ ኢዮም።

ድሕነት ክታበት ቀዳምነት ኢዩ። ኩሎም ክታበታት ኮቪድ-19 (COVID-19) ኣብ ዩ.ኤ.ኣመሪካ ኣብ ጥቕሚ ቅድሚ ምውዓሎም ብጽኑዕን ብዙሓት ደረጃታት ፈተነን  ከምኡ’ውን መስርሕ ምጽዳቕን ክሓልፉ ኣለዎም። እዚ እንተላይ ኣብ ዓሰርተታት ኣሽሓት ሰባት መጽናዕቲታት ምግባርን ከምኡ’ውን ብናጻ ናይ ድሕነት ተቖጻጸርቲ ቦርድ ዝግበር ገምጋም ዳታን ይኸውን። ንምጥቃሞም መረጋገጽን ፍቓድን ዝረኽቡ ድማ ደረጃታት ድሕነትን ዉጺታዊነትን እንተሓሊፎም ኢዩ። ክታበታት ዋላ ምስተዋህቡ (ኣብ ግብሪ ምስዝውዕሉ) ምቁጽጻር ክግበረሎም ኢዩ።


እዛ ካብ ማእከላት ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት (CDC) ዝተረኽበት ሓጻር ቪድዮ ክታበታት ኮቪድ-19(COVID-19) ብኸመይ ከም እተሰርሑ ትገልጽ። (ብእንግሊዝኛ ጥራሕ)

ብሓፈሻ፡ ናይ ክታበት ፈተነን ምህርትን ኣብ ብዙሕ ቦታታት፡ ነዊሕ ግዜ ዝወስድ፡ ዝተፋላለዩ ደረጃታት ንሓያለ ዓመታት ኢዮም ዝካየዱ። ብምኽንያት እዚ ለብዒ ድማ፡ መንግስቲ ፈደራል ንተመራመርትን ሰራሕን ክታበት ንምምዕባል፡ ፈተነን ምህርትን ኣብ ሓደ እዋን ክህሉ ፍሉይ ፋንድ ሂቡ። ዝስገሩ ደረጃታት የለዉን ኮይኑ ግን ንምምዕባሎም ዝወስዶ ግዜ ብፍጥነት ክኸይድ ይኽእል ኢዩ።

እተን ዝተፈቕደለን ክታበታት ናይ Pfizerን Modernaን mRNA ክታበታት ኢየን፡ ናይ mRNA ክታበት ቴክኖሎጂ ንብዙሕ ዓመታት ዝተጸንዐን ክስርሓሉ ዝጸንሐን ኢዩ። ኣብዞም ክታበታት ተደላይነት እንዳዓበየ ከይዱ ምኽንያቱ ኣብ ቤተ-ምርምር ኣብ ኢድና ብዘለዉ ነገራት ክምዕብሉ ስለዝኽእሉ። እዚ ማለት ድማ እቲ መስርሕ ደረጅኡ ዝሓለወን መለክዒ ዘለዎን ኮይኑ ክታበት ንምምዕባል ካብቲ ኣሰራርሓ ልማዳዊ መንገዲ ክታበት ዝቐልጠፈ ስለዝገብሮ ኢዩ።

ክታበት ጆንሶን ኤንድ ጆንሶን ኣብ 70ታት ዝማዕበለ ናይ ቫይራል ቨክተር ክታበት እዩ። (ድሕረ-ገጽ ብእንግሊዝኛ ጥራይ)። ንዓሰርተታት ዓመታት ብኣማኢት ዝቑጸሩ ስነ-ፍልጠታዊ መጽናዕትታት ብዛዕባ ክታበታት ቫይራል ቨክተር ኣብ መላእ ዓለምና ተኻይዶም እዮም። ከም ኢቦላ፡ ዚካ፡ ፍሉ ከምኡ'ውን ኤች ኣይ ቪ ዝኣመሰሉ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ንምክልኻል ኣብ ጥቕሚ ውዒሎም እዮም።

ክታበት እንተደኣ ብናይ ህጹጽ እዋን ኣጠቓቕማ ፍቓድ (EUA) እንተተፈቒዱ ነቶም ወለንተኛታት ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ዝወሰዱ ካብቶም ብልሙድ ኣገባብ መስርሕ ምርግጋጽ ክታበት ዝወሰዱ ምክትታል ዝግበረሎም ግዜ ዝሓጸረ ይኸውን። ፈተነ ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ንምግባር ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ወለንተኛታት የሳትፍ፡ ከምኡ’ውን እንተወሓደ ፍርቆም ነቶም ወለንተኛታት እታ ናይ መወዳእታ ክታበት ምስወሰዱ እንተወሓደ ንክልተ ኣዋርሕ ምክትታል ይግበረሎም። (ኣብ ክንዲ እቲ 6 ወርሒ ወይ ዝያዳ ዝወስድ ልሙድ መስርሕ)። ዝኾነ ኮይኑ፡ መብዛሕትኦም ጎድናዊ ሳዕቤናት ክታበት ኣብ ዉሽጢ ክልተ ኣዋርሕ ክረኣዩ (ክወጹ) ትጽቢት ይግበር።

ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት ምስተኸትቡ ዉሑዳት ጎድናዊ ሳዕቤናት ክረኣዩ ይኽእሉ ኢዮም። በዚ ምኽንያት እዚ ድማ ዋላ ድሕሪ ክታበት ንድሕነት ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ምክትታል ክግበረሎም ኢዩ።

እዛ ካብ ክፍሊ ሓለዋ ጥዕና ዋሽንግተን ዝተረኽበት ቪድዮ (ብእንግሊዝኛ ጥራሕ) ሓድሽ ሓበሬታ ምስረኣኹም ብዛዕባ ሓፈሻዊ ጠባያት (tone)፡ ጸሓፊ (author)፡ ከምኡ'ውን ምንጩ (sources)፡ ኣብ ግምት መታን ከተእትዉ ምኽሪ ትህበኩም'ያ ምስ እትፈልጡዎም ሰባት ድማ ኣናጻጽርዎ። ክፍሊ ሓለዋ ጥዕና ብዛዕባ ኮቪድ-19 ዘለዉ ግጉያት ሓበሬታ ንምዝታይ እዚ ሓቂ ድዩ? Is it True? ዝብል ሪሶርስ ኣማዕቢሉ ይርከብ።

ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ብኸመይ ከምዝሰርሕ

ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19)፡ ሰብነትና ነቲ ኮቪድ-19 (COVID-19) ዘምጽእ ቫይረስ ዘለዎ ተጻዋርነት ቅድሚ ምሕማምና ከማዕብል ይሕግዞ። ክታበት ምስወሰድና፡ ስርዓተ-ምክልኻል ሕማም (immune system) ኣንቲቦዲስ (antibodies)፡ ከምኡ’ውን ሕማም ዝከላኸሉ ዋህዮታት ምናልባሽ ብቫይረስ እንተተለኺፍና ንዓና ዝከላኸለልና ይሰርሕ።


ብዛዕባ ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ኣብ ሰብነትና ብኸመይ ከምዝሰርሕ ዝያዳ ንምፍላጥ ኣብዛ ናይ 60 ሰኮንድ ቪድዮ ተመልከቱ። (ብእንግሊዝኛ ጥራሕ)

ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ካብ ሕማም ወይ ብርቱዕ ሕማም ኮቪድ-19 (COVID-19) ይከላኸል?

  • ንስርዓተ-ምክልኻል ሕማም (immune system) ነብስና ነቶም ቫይረስ ክቃለሶም (ክገጥሞም) ሓበሬታ ብምሃብ ሓገዝ ይገብር መልከፍቲ ኮቪድ-19 (COVID-19) ከምዘይስመዓና ይኸውን።
  • ኣብ ምርምር ሓደስቲ መድሓኒታት (clinical trials): ኣብዚ እዋን’ዚ ዘለዉ ክታበታት ኮቪድ-19 (COVID-19) ንምክልኻል ህዝቢ ካብ ኮቪድ-19 (COVID-19) ኣዝዮም ዉጽኢታዉያን ኮይኖም ኣለዉ።

ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ነቲ ለብዒ ጠጠው ንምባል ኣዝዩ ሓጋዚ መሳርሒ ኢዩ።

  • ክታበት ምውሳድ ንነብስኹም፡ ንመሓዙትኩም፡ ንቤተ-ሰብኩምን ከምኡ ድማ ኣብ ሕብረተ-ሰብኩም ንዘለዉ ካልኦት ሰባት ካብ ኮቪድ-19 ኣብ ምክልኻል ይሕግዝ። ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ክታበት ምውሳድን ናይ ሓለዋ ጥዕና ለበዋታት ምኽባርን እቲ ዝበለጸ መከላኸሊ ኮቪድ-19 (COVID-19) ኢዩ።
  • ማስክ ምግባር ከምኡ’ውን ማህበራዊ ርሕቀት ምሕላው መልከፍቲ በቲ ቫይረስ ወይ ናብ ካልእ ምትሕልላፍ ንምጉዳል ይሕግዝ ኢዩ፡ እንተኾነ-ግን እዞም ስጉምቲታት እዚኣቶም በይኖም እኹላት ኣይኮኑን። ክታበት ምስ ስርዓተ- ምክልኻል ሕማም (immune system) ነብስኻ ኮይኑ ንቫይረስ እንተተቓሊዕካ፡ ንክከላኸል (ክዋጋእ) ቅሩብ ኢዩ።
  • ድሕሪ ግዜ፡ ብዙሕ ሰብ ምስተኸትበ፡ ገሊኦም መከላኸሊ ስጉምቲታት ኮቪድ-19 (COVID-19) ተባሂሎም ኣብዚ እዋንዚ ኣገደስቲ ዝኾኑ ዘይክንደልዮም ንኽእል ኢና።

ኣይፋሉን፡ ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ንመልከፍቲ ኮቪድ-19 (COVID-19) ምኽንያት ክኸውን ኣይክእልን ኢዩ።ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19)፡ ሰብነትና ኣንቲቦዲስ (antibodies) ከምኡ’ውን ኢንፈክሽን ዝከላኸሉ ዋህዮታት(cells) ክሰርሕ’ሞ ንሰብነትና ካብ ሕማም ክከላኸል ይሕግዝዎ። እቲ ክታበት ኣብ ሰብነትና ንዘለዉ ዋህዮታት ልክዕ ከም’ቲ ኣብ ዝባን ቫይረስ ኮቪድ-19 ዝርከብ ፕሮቲን ንኸፍርዩ ይምህሮም። እቲ ክታበት ነዚ መልእኽቲ ንምምሕልላፍ መልእኽተኛ (መሰንጀር) RNA (mRNA ወይ ከኣ ካልእ ፍልይ ዝበለ ዘይጓዳእ ቫይረስ ማለት ሕማም ዘየስዕብ ይጥቀም። ሰብነትና ነዚ ፕሮቲን ንኸለልዩ ይማሃሩ’ሞ ቫይረስ ኮቪድ-19 ኣብ ሰብነትና ምስዝኣቱ ብቐሊሉ/ብቕልጡፍ ናይ ምክልኻል ግብረመልሲ ክህቡ ይኽእሉ።

ድሕሪ ክታበት ምውሳድና ሓደ ወይ ክልተ መዓልቲ ጎድናዊ ሳዕቤናት ከም ሕማም ርእሲ፡ ቃንዛ ቅልጽም፡ ወይ ልዑል ረስኒ ክህሉ ተኽእሎ ኣሎ። እንተኾነ-ግን እዞም ጎድናዊ ሳዕቤናት ንሓጺር ግዜ ኢዮም ዝጸንሑ ከምኡ’ውን እቲ ክታበት ኣብ ሰብነትና ተጻዋርነት ይፈጥር (ይሃንጽ) ከምዘሎ ምልክታት ኢዮም። ካብዞም ጎድናዊ ሳዕቤናት ገሊኦም ምስ ናይ ኮቪድ-19 (COVID-19) ምልክታት ተማሳሰልቲ ክኾኑ ይኽእሉ ኢዮም ኮይኑ ግን ምስ ናይ መልከፍቲ ሓደ ዓይነት ኣይኮኑን።እቲ ክታበት ቫይረስ ወይ ክፋል ናይ ቫይረስ የብሉን ከምኡ’ውን ንመልከፍቲ ኮቪድ-19 (COVID-19) ምኽንያት ኣይከውንን ኢዩ።

እተን ዝተፈቕደለን ክታበታት ናይ ሞደርናን ፋይዘርን mRNA ክታበታት ኢየን። ናይ mRNA ክታበት ቴክኖሎጂ ንብዙሕ ዓመታት ዝተጸንዐን ክስርሓሉ ዝጸንሐን ኢዩ።

ኣብ ክታበት mRNA ቫይረስ የለን፡ ስለዝኾነ ድማ ካብቲ ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ኣይሕዘኩምን ኢዩ። እኳ ድኣ እዞም ክታበታት mRNA ንዋህዮታትና ዘይተጓዳእቲ ፕሮቲን ከፍርዩ መምርሒ ይህብዎም- ልክዕ ከም’ቶም ኣገደስቲ ፕሮቲን ኣብ ቫይረስ ኮቪድ-19 (COVID-19) ዘለዉ። ዋህዮታትና ነዞም ፕሮቲን ምስሰርሕዎም፡ ሰብነትና ሓያል ናይ ምክልኻል ግብረ-መልሲን ጸረ-ተህዋስያንን ካብ ኮቪድ-19 (COVID-19) ዝከላኸለሉ የማዕብል። ሰብነትና ንቫይረስ ከይተቓልዐ ካብ ለበዳ ከመይ ከምዝከላኸል ይመሃር።

እቲ mRNA ነቶም ዋህዮታትና ኣንጻር ኮቪድ-19 (COVID-19) ክከላኸሉ ድሕሪ ምምሃሩ፡ እቶም ኣብ ሰብነትና ዘለዉ ኢንዛይምስ ነቲ mRNA ብቕጽበት ከምዝሰባበርን ከምዝውገድን ይገብርዎ። mRNA ናብ ኑክሌስ ዋህዮታት፡ ናብ ዲንኤ (DNA) ወይ ናብ ጀነቲክ ማተርያል (genetic material) ኣይኣቱን’ዩ።

ዋላኳ እዚኣተን ክታበታት mRNA ናይ መጀመርታ ኣብ ጥቕሚ ክውዕላ ዝተፈቕደለን ይኹና እምበር፡ ቴክኖሎጂ mRNA ንልዕሊ 30 ዓመታት መጽናዕቲ ክግበረሉ ጸኒሑ ኢዩ። ዝያዳ ሓበሬታ ብዛዕባ ክታበት mRNA ብኸመይ ከምዝሰርሕ ኣብ ናይ CDC ወብ-ሳይት ክትረኽቡ ትኽእሉ።

እወ። እቲ ካልኣይ ዓቐን (ዶዝ) ናይ ሞደርና ወይ'ውን ናይ ፋይዘር ዓይነት ተኸታታሊ ክታበት ክትወስድ ኣለካ። እቲ ካልኣይ ዓቐን እንተዘይወሲድኩም ምሉእ ብምሉእ ከምዝተኸተብኩም ኣይቁጸረን እዩ። ገሊኦም ሰባት ካብ ክመጽእ ዝኽእል ጎድናዊ ሳዕቤን ብምስጋእ ነቲ ካላኣይ ዓቐን ከይወሰዱ ክሓልፍዎ ይደልዩ ምህላዎም ንሰምዕ ኣለና። ይኹን"ምበር ዝተማልአ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ንኸተጥርዩ እቲ ካልኣይ ዓቐን ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።  እቲ ናይ መጀመርያ ዓቐን ነቲ ናይ ምክልኻል ዓቕምና የበግሶ፡ እቲ ካልኣይ ዓቐን ከኣ የደልድሎ።

ካልኣይ ዓቐን ዝወሰደ ዘበለ ኩሉ ጎድናዊ ሳዕቤን ይህልዎ ማለት ኣይኮነን፡ ንገሊኦም ካብ ካልኦት ፍኹስ ዝበለ ጎድናዊ ሳዕቤን የጋጥሞም፡ ጐድናዊ ሳዕቤን እንተ ኣልዩካ፡ ከማን ካብ ቁሩብ መዓልታት ዝሓልፍ'ውን ኣይኮነን።እዚ እቲ ክታበት ይሰርሕ ምህላዉ ከምኡ'ውን ሰብነትኩም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ የጥሪ ምህልው ዘርኢ ምልክት እዩ። ዋህዮታትኩም ነቲ ፕሮቲን ምስኣፍረዩ፡ ኣካላትኩም ንኮቪድ-19 ንምምካት ዘኽእል ሓያል ናይ ግብረ-መልሲ ዓቕሚ የጥሪ። ኣካልኩም ንቫይረስ ኮሮና ከይተቓልዐ ብኸመይ ካብ ኮቪድ-19 ከምዝከላኸለልኩም ኣፍልጦ ይረክብ።

ከምዚኣቶም ዓይነት ክታበታት ብኮቪድ-19 ወይ'ውን በቲ መልእኽተኛ ዝኾነ ናይ ፍሉ ቫይረስ ከምእትጥቅዑ ኣይገብሩን እዮም። እዚ ክታበት እዚ ኣብ ሕመረት ናይ ዋህዮታትና፡ ዲ ኤን ኤ ወይ ጂን ናትና በሲዑ ኣይኣቱን ወይ'ውን ኣይልውጦምን እዩ።

ክኢላታት ስነ-ፍልጠት ኣብ 70ታት'ዮም ንቫይራል ቨክተር ኣማዕቢሎሞ። ንዓሰርተታት ዓመታት ብኣማኢት ዝቑጸሩ መጽናዕትታት ክታበት ቫይራል ቨክተር ኣብ መላእ ዓለምና ተኻይዶም እዮም። ከም ኢቦላ፡ ዚካ፡ ፍሉ ከምኡ'ውን ኤች ኣይ ቪ ዝኣመሰሉ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ንምክልኻል ኣብ ጥቕሚ ውዒሎም እዮም።  

ናይ ጆንሶን ኤንድ ጆንሶን ናይ ኮቪድ-19 ክታበት፡ ንኸይጓዳእ ተባሂሉ ምምሕያሽ/ለውጢ ብዝተገብረሉ፡ ዘይጓዳእ ናይ ሰዓል (common cold) ቫይረስ፡ (ቫይረስ ኮሮና ዘይኮነ) እዩ ዝጥቀም። እዚ ዘይጓዳእ ቫይረስ፡ ዋህዮታትና ልክዕ ነቲ ኣብ ዝባን ኮሮና ቫይረስ ዝርከብ ፕሮቲን ዝመስል ንኸፍርዩ መልእኽቲ የመሓላልፍ። ዋህዮታትኩም ነቲ ፕሮቲን ምስኣፍረዩ፡ ኣካላትኩም ንኮቪድ-19 ንምምካት ዘኽእል ሓያል ናይ ግብረ-መልሲ ዓቕሚ የጥሪ። ኣካልኩም ንቫይረስ ኮሮና ከይተቓልዐ ብኸመይ ካብ ኮቪድ-19 ከምዝከላኸለልኩም ኣፍልጦ ይረክብ።

ከምዚኣቶም ዓይነት ክታበታት ብኮቪድ-19 ወይ'ውን በቲ መልእኽተኛ ዝኾነ ናይ ፍሉ ቫይረስ ከምእትጥቅዑ ኣይገብሩን እዮም። እቲ ቫይረስ ኣብ ሕመረት ናይ ዋህዮታትና፡ ዲ ኤን ኤ ወይ ጂን ናትና በሲዑ ኣይኣቱን ወይ'ውን ኣይልውጦምን እዩ።

ክኢላታት ስነ-ፍልጠት ኣብ 70ታት'ዮም ንቫይራል ቨክተር ኣማዕቢሎሞ። ንዓሰርተታት ዓመታት ብኣማኢት ዝቑጸሩ መጽናዕትታት ክታበት ቫይራል ቨክተር ኣብ መላእ ዓለምና ተኻይዶም እዮም። ከም ኢቦላ፡ ዚካ፡ ፍሉ ከምኡ'ውን ኤች ኣይ ቪ ዝኣመሰሉ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ንምክልኻል ኣብ ጥቕሚ ውዒሎም እዮም።  

እቲ ቀንዲ ኣስተዋጻኢ ኣብ ክልቲኦም ክታበታት ማለት Pfizerን Modernaን ዘሎ mRNA ኢዩ፡ እዚ ነቶም ዋህዮታት ኣብ ነብስና ዘለዉ ካብ ኮሮና ቫይረስ ብኸመይ ፕሮቲን ክሰርሑ ከምዝኽእሉ ይነግሮም፡ እዚ ድማ ነቲ ኮቪድ-19 (COVID-19) ከምዘለልይዎ ይገብር ካብ ለበዳ ድማ ይከላኸሉ። እቶም ክታበታት ሊፒድስ (lipids) ፡ ጨው (salts) ፡ ከምኡ ድማ ሽኮር (sugar) ኣለዎም።

እቲ ቀንዲ ትሕዝቶ ናይ ጆንሶን ኤንድ ጆንሶን ክታበት ኣደኖቫይረስ 26 ዝባሃል፡ ኣብ ዝባን ኮሮና ቫይረስ ዝርከብ ፕሮቲን ናብ ዋህዮታትና ዘብጽሕ ዘይጓዳእ ቫይረስ እዩ። ሽዑ እቶም ዋሕዮታትና ምስቲ ቫይረስ ሌላ ይህልዎም እሞ ካብ መልከፍቲ ኮቪድ-19 ይከላኸሉልና። ብዘይካ'ዚ እቲ ናይ ጄይ ኤን ጄይ ክታበት ሲትሪክ ኣሲድ ከምኡ'ውን ኤታኖል ዝባሃሉ ባእታታት ኣለውዎ።

እዞም ክታበታት ዉጽኢት ስጋ ሓሰማ፡ እንቋቑሖ፡ ላቴክስ፡ ዉጽኢት ደም፡ ዋህዮ ቫይረስ ኮቪድ-19 (COVID-19) ፡ ሜርኩሪ፡ ወይ ማይክሮቺፕስ የብሎምን። እዞም ክታበት ናይ ዝተነጸለ ጥንሲ ቲሹ የብሎምን

ምሉእ ዝርዝር ትሕዝቶ ኣስተዋጻእቲ ኣብ ክታበት ፋይዘር (Pfizer) ዘለዉ፡ eብ FDA ዝተረኽበ:

ንጡፍ ኣስተዋጻኢ

  • nucleoside-modified messenger RNA (modRNA) encoding the viral spike glycoprotein (S) of SARS-CoV-2

ሊፒድስ (Lipids)

  • (4-hydroxybutyl)azanediyl)bis(hexane-6,1-diyl)bis(2- hexyldecanoate)
  • 2-[(polyethylene glycol)-2000]-N,N-ditetradecylacetamide
  • 1,2-distearoylsnglycero-3-phosphocholine
  • cholesterol

ተወሰኽቲ ኣስተዋጻእቲ (ጨው, ሽኮር,ባፈርስ)

  • potassium chloride
  • monobasic potassium phosphate
  • sodium chloride
  • dibasic sodium phosphate dihydrate
  • sucrose

ምሉእ ዝርዝር ትሕዝቶ ኣስተዋጻእቲ ኣብ ክታበት ሞዴርና (Moderna) ዘለዉ ፡ ካብ FDA ዝተረኽበ:

ንጡፍ ኣስተዋጻኢ

  • nucleoside-modified messenger RNA (modRNA) encoding the viral spike glycoprotein (S) of SARS-CoV-2

ሊፒድስ (Lipids)

  • polyethylene glycol (PEG) 2000 dimyristoyl glycerol (DMG)
  • SM-102
  • 1,2-distearoyl-snglycero-3-phosphocholine
  • cholesterol

ተወሰኽቲ ኣስተዋጻእቲ (ጨው, ሽኮር,ባፈርስ)

  • tromethamine
  • tromethamine hydrochloridea
  • acetic acid
  • sodium acetate
  • sucrose

ምሉእ ዝርዝር ትሕዝቶ ኣስተዋጻእቲ ኣብ ክታበት ጆንሶን ኤንድ ጆንሶን (Janssen) ዘለዉ ፡ ካብ FDA ዝተረኽበ:

ንጡፋት ኣስተዋጻእቲ

  • recombinant, replication-incompetent adenovirus type 26 expressing the SARS-CoV-2 spike protein

ንጡፋት ኣስተዋጻእቲ

  • citric acid monohydrate (ሲትሪክ ኣሲድ ሞኖያሃይድረይት)
  • trisodium citrate dihydrate (ትራይሶድዩም ሲትረይት ዲሃይድረይት)
  • ethanol (ኢታኖት)
  • 2-hydroxypropyl-β-cyclodextrin (HBCD) (2-ሃይድሮክሲፕሮፒል- β-ሳክሎደክስትሪን (HBCD))
  • polysorbate-80 (ፖልይሶርበይት-80)
  • sodium chloride (ሶድዩም ክሎራይድ)

ክታበታት ሞዴርናን ፋይዘርን ዝለዓሉ መከላኸሊ ኮቪድ-19 ኮይኖም፡ ከምኡ'ውን ኮቪድ-19 ካብ ምልባዕ ጠጠው ንምባል አገደስቲ ኢዮም። ማእከላት ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት (CDC) ሪፖርት ከምዝገበሮ ክታበታት ሞዴርናን ፋይዘርን ኣንጻር ተለዋጢ (variants) B.1.1.7 ወይድማ ዩ. ከይ. ተለዋጢ (UK variant) ተባሂሉ ዝጽዋዕ፡ ኣብ ክፍለ-ግዝኣት ዋሽንግተን እውን ዘሎ ዉጽኢታዉያን ከምዝኾኑ ይሕብር። መጽናዕቲታት ከምዝሕብርዎ በቲ ክታበት ዝማዕበሉ ጸረ-ተህዋስያን (antibodies) ንተለዋጢ ደቡብ ኣፍሪቃ B.1.351 (South Africa) ከምኡ'ውን ብራዚል ተለዋጢ P.1 (Brazil) variants ከምዘለለይዎም ይሕብር። እዞም ክታበታት ኣንጻር እቲ ተለዋዋጢ (variants) ክሳብ ክንደይ ዕዉታት ከምዝኾኑ ንምፍላጥ ክኢላታት ጥዕና ምቁጽጻርን ምርምርን ቀጺሎም ኣለዉ።

እቲ ናይ ጆንሶን ኤንድ ጆንሶን ክታበት ክሊኒካዊ ፈተነታት ኣብ'ዚ ቀረባ፡ ማለት ፍልይ ዝበሉ ሓደስቲ ከምኡ'ውን ልዑል ናይ ምልባዕ ተኽእሎ ዘለዎም ዓይነታት ቫይረስ ብሰፊሑ ኣብ ዝተራእዩሉ እዋን ስለዝተዛዘመ ልዑል ናይ ምምካት ዓቕሚ ዘለዎ ኮይኑ ተረኺቡ። እዚ ናይ ጆንሶን ኤንድ ጆንሶን ክታበት ብሰንኪ ኮቪድ-19 (ፍሉይ ዝመልክዖም B.1.351 ናይ ደቡብ ኣፍሪቃ ከምኡ'ውን P.1 ናይ ብራዚል) ካብ ምሟት፡ ሆስፒታል ምእታው ከምኡ'ውን ብኸቢድ ካብ ምሕማም ልዑል ናይ ምምካት ዓቕሚ ይህብ። ክኢላታት ሓለዋ ጥዕና፡ እዚ ክታበት ማዕረ ክንደይ ኣንጻር'ዞም ሓደስቲ መልክዓት ውጽኢታዊ ምዃኑ ናይ ምዕዛብን ምጽናዕን ስርሖም ይቕጽሉ ኣለዉ።

ምትሕልላፍ ቫይረስ ካብ ሓደ ናብ ሓደ ጠጠው ንምባል ከምኡውን ካልእ ተወሰኽቲ ተለወጥቲ (variants) ንምጉዳልን፡ ክታበት ብምውሳድን እቶም ንምክልኻል ኮቪድ-19 እንጥቀመሎም ስጉምቲታት፡ ከም፣ ማስክ ምግባር፡ ምሳኹም ካብዘይነብሩ ሰባት ኣካላዊ ምፍንታት ምህላው፡ ከምኡ'ውን ኣእዳውና ምሕጻብ'ዩ። 

ምህላው ክታበት

ዋላ’ኳ ሕጽረት ቀረብ ክታበታት እንተሎ፡ ብመሰረት ውሳነ ክፍሊ ጥዕና ዋሽንግተን ስተይት፡ ልዑል ተኽእሎ ሓደጋ ተቓላዕነት ዘለዎም ጉጅለታት ምስቶም ብቑዓት ከምዝጽምበሩ ተጌሩ ኣሎ። መደብ ዝርገሐ ክታበት ዋሽንግተን ስተይት ንቕድሚት ኣብ ዝስጉመሉ፡ እቶም ኣቐዲሞም ብቑዓት ዝነበሩ ብቑዓት ኮይኖም ክቕጽሉ እዮም።

ተወሳኺ ሓበሬታ ብዛዕባ ብቕዓት ንክታበት ኣብ’ዚ ተወከሱ። ካብ ሚያዝያ 15 2021 ጀሚሩ ኩሎም 16 ወይ ልዕሊኡ ዝዕድሚኦም ክታበት ክወስዱ ብቑዓት ክኾኑ እዮም። ቆጸራ ክታበት ንኽትሕዙ ናይ ብቕዓት ግዜኹም ክሳብ ዝኣክል ተጸበዩ።

ብዛዕባ ምክፍፋል ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ኣብ ክፍለ-ግዝኣት ዋሽንግተን ዝያዳ ንምፍላጥ ኣብዚ ተወከሱ (ብእንግሊዝኛ ጥራሕ)።

ክታበት ኮቪድ-19 ናብ ሆስፒታላት፡ ፋርማሲታት፡ ብብዝሒ ሰብ ናብ ዝሕዛ ነቑጣታት፡ ማእከላት ጥዕና ማሕበረሰብ ከምኡ'ውን ናብ ካልእ ወሃብቲ ኣገልግሎትን ተዘርጊሑ'ዩ።  ኣብ ኪንግ ካውንቲ ክታበት ኣበይ ክትረኽቡ ከምእትኽእሉ ንምፍላጥ ኣብዚ ተወከሱ።

ኣብ'ዚ እዋን'ዚ ቀረብ ክታበትን ቆጸራታትን ዉሱናት ኢዮም። ብምኽንያት ዝቐርብ ኣዝዩ ብዙሕ ሕቶታት ምድንጓይ ከጋጥመኩም ይኽእልዩ። ቀረብ ክታበት ምስወሰኸን ገፋሕቲ ቦታታት ክታበት ምስተኸፍታን እዚ ቀሊል ክኸውን'ዩ።

ገለ ገለ ኣቕረብቲ ክታበት እቲ ዝህብዎ ዓይነት ክታበት ኣብ'ቲ ኦንላይን ናይ ምዝገባ ቦታ የውጽእዎ ወይ ብቴሌፎን ይነግሩኻ እዮም። ኩሎም እቶም ኣብ ጥቕሚ ክውዕሉ ፍቓድ ዝተዋህቦም ክታበታት ብሰንኪ ኮቪድ-19 ኣብ ሆስፒታል ካብ ምድቃስን ካብ ሞትን ይከላኸሉ እዮም። ኩሎም እዞም ክታበታት ውሑሳትን ኣዝዮም ውጽኢታውያንን እዮም። ገለ ገለ ኣገደስቲ ፍልልያት ግን ኣለዉዎም፡

  • ብቕዓት ብዕድመ: ናይ ፋይዘር ክታበት ኣብ'ዚ እዋን 16ን ካብኡ ንላዕሊ ዕድመ ንዘለዎም እዩ ዝዋሃብ። ናይ ሞደርናን ናይ ጆንሶን ኤንድ ጆንሶንን ከኣ ን 18ን ካብኡ ንላዕሊን ዕድመ ዘለዎም ይዋሃብ።
  • ብዝሒ ዝዋሃብ ዓቐን፡ ናይ ጆንሶን ኤንድ ጆንሶን (ሓንሳብ) ሓንቲ ዓቐን ጥራይ ይዋሃብ። ክታበት ፋይዘር (ብውሑዱ ሰለስተ ሰሙን ኣራሓሒቕካ ዝውሰድ)፡ ክታበት ሞደርና ከኣ (ብውሑዱ ኣርባዕተ ሰሙን ኣረሓሒቕካ ዝውሰድ) ክልተ ዓቐን (ዶዝ) የድልዮም።

ዝተፈላለዩ ኣቕረብቲ ክታበት፡ ከም ኩነታት ቀረብ ክታበት፡ ዝተፈላለየ ዓይነት ክታበት ክህልዎም ይኽእል። ቀረብ ክታበት ምስ ዝቕየር እቶም ቦታታት ክታበት ዝህልዎም ዓይነት ምስኡ ክቕየር ይኽእል። ቀረብ ክታበት ኣብ ዝብርክተሉን ዝርገሐ ክታበት ኣብ ዝሰፍሓሉን፡ ኣበየናይ ቦታ ኬድኩም ከምትኽተቡን ኣየናይ ዓይነት ክታበት ከምእትወስዱን ምርጫታት ክህልዉኹም እዩ።

ክፍሊ ሓለዋ ጥዕና- ሲያትልን ኪንግ ካውንትን ኣብ ዉሽጢ ክፍለ-ግዝኣት ዋሽንግተን ብመሰረት መምርሒ ደረጃታት፡ ብቑዓት ንዝኾኑ ጉጅለታት ክታበታት ንኽበጽሕ ሙሉእ ብሙሉእ ይድግፋ። ነብሲ-ወከፍ ሰብ ነቲ ዝወጸ መምርሒታት ንክስዕብን ከሙኡ’ውን ተርኦም በጺሕዎም ክሳብ ዝኽተቡ ኣብዚ ሂወት ንምድሓን ዝግበር ዘሎ እዋን ንጽውዕ። እዚ ኣብ ልዑል ሓደጋ መልከፍቲ ኮቪድ-19 ወይ ድማ ልዑል ሓደጋ ሕዱር ሕማም ወይድማ ብኮቪድ-19 ንዝመጽእ ሞት ንምክልኻል ይሕግዝ፡ ከምኡ ድማ ሆስፒታላትና ንኹሉ ነብሲ ናይ ምድሓን ክንክን ዘድልዮ ንምሕጋዝ ዘለወን ዓቕሚ የረጋግጽ። ናይ ክታበት ነቑጣታት ብመደብ መምርሒታት ይኸዳ ከምዘለዋ ናይ ምቁጽጻር ግደ የብልናን። መብዛሕትኡ ክታበታት ነቶም ናይ ብቑዕነት መምዘኒ ዘማልኡ ከምዝወሃብ ትጽቢት ንገብር።

ምርምር ሓደስቲ ክታበታት (Vaccine clinical trials) ንህጻናት ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ኣብ ናይ መጀመርታ ደረጅኡ ኮይኑ ክሳብ መረዳእታ መጽናዕቲ እቶም ክታበት ንህጻናትን መንእሰያትን ዉሑሳትን ብቑዓትን ዝኾኑ ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ኣይክህሉን’ዩ። ክታበት ፋይዘር (Pfizer) ን16 ዓመትን ልዕሊኡን ዝዕድሚኦም ኢዩ ተፈቒዱ፡ ክታበት ሞዴርናን (Moderna) ጆንሶን ኤንድ ጆንሶንን ድማ ዕድሚኦም 18 ዓመትን ልዕሊኡን ንዝኾኑ ኢዩ ተፈቒዱ።

ምኽታብ ውልቃዊ ምርጫ እዩ። ነፍሰ-ጾርን ዘጥብዋ ዘለዋ ውልቀሰባትን፡ ካብ'ዞም ተፈቒዱሎም ዘለዉ ክታበታት ኮቪድ-19 ክቐርበለን/ክዋሃበን ይኽእል እዩ። ብዛዕባ ክትክተባ ምድላይክን ሕቶ ምስዝህልወክን ምስ ሓኪምክን ምዝርራብ ሓጋዚ እዩ፡ ግድን ግን ኣይኮነን።

ናይ ሲ ዲ ሲ ተወሳኺ ሓበሬታ ኣብ'ዚ ኣለኩም (ድሕረ-ገጽ ብእንግሊዝኛ ጥራይ)።

እንታይ ትጽቢት ኣሎ

ክታበት ኮቪድ-19 ንምውሳድ ዝኽፈል ገንዘብ የለን፡ ኩነታት ጉዳይ ኢሚግረሽንካን ናይ ጥዕና ኢንሹራንስ ይሃልኻ ኣይሃልኻ ብዘየገድስ። እቲ ክታበት ብመዲኬር፡ መዲኬድ፡ ከምኡ'ውን መብዛሕትአን ናይ ውልቂ ኢንሹራንስ ዝሽፈን እዩ። ኣብ ርእሲኡ ኢንሹራንስ ንዘይብሎም እቲ ወጻኢ ክታበት (ብካልኦት) ክሽፈን እዩ።

ኣቕረብቲ ክታበት ኮቪድ-19 ከም'ዚ ዝስዕብ ክገብሩ የብሎምን:

  • ናይ ክታበት ኢሎም ከኽፍሉ፡
  • ብቐጥታ ናይ ምምሕዳር፡ ኮ ፐይ ወይ ኮ ኢንሹራንስ ኢሎም ከኽፍሉ፡
  • ናይ ሕክምና ኢንሹራንስ የብልካን፡ ኢንሹራንስካ ንኹሉ ኣይሽፍንን እዩ ወይ ኣብ መርበብና የለኻን ኢሎም ክታበት ክኣብዩኻ፡
  • ኣገልግሎት ክታበት ኮቪድ-19 ጥራይ ረኺብካ ክንስኻ ናይ ቤት/ጽ ኣገልግሎት (ኦፊስ ቪዚት) ወይ ካልእ ክፍሊት ኢሎም ከኽፍሉኻ፡
  • ክታበት ኮቪድ-19 ንኽትረክብ ካልእ ተወሳኺ ኣገልግሎት ክትወስድ ከገድዱኻ የብሎምን። ኣድላዪ ምስዝኸውን ግን ክታበት ኣብ እትወስደሉ እዋን ካልእ ተወሳኺ ኣገልግሎት ክትቅበል ትኽእል፡ ብግቡእ ከኣ ክፍሊት ይሕተተሉ።

ኣቕረብቲ ክታበት ኮቪድ-19 ከም'ዚ ዝስዕብ ክገብሩ ይኽእሉ:

  • ካብ መደብ ወይ ፕላን ኢንሹራንስ ተኸታቢ፡ ግቡእ ክፍሊት ምምሕዳር ክታበት ክሓቱ (ኣብነት: ውልቃዊ ናይ ጥዕና ኢንሹራንስ፡ መዲኬድ፡ መዲኬር)። እንተኾነ ግን፡ ኣቕረብቲ ነቲ ተረፍ ካብ ተኸታቢ ክሓቱ ኣይግባእን
  • ኢንሹራንስ ንዘይብሎም ንዝሃብዎ ኣገልግሎት ክታበት፡ ኢንሹራንስ ንዘይብሎም ተባሂሉ ካብ ዝተዳለወ ፕሮግራም (Health Resources and Services Administration's COVID-19) ክሓቱ ይኽእሉ።

ህዝባዊ ጥዕና – ስያትልን ኪንግ ካውንቲን ከምኡ'ውን ካልኦት፡ ናጻ ናይ ክታበት ክንክን (clinics) ይህቡ ኣለዉ። ቀዳምነት ናይ ከምዚ'ኤን ክሊኒካት፡ ርትዓዊ ዝርገሐ እዩ። ተወሳኺ ሓበሬታ ኣብ ኪንግ ካውንቲ ክታበት ምርካብ ዝብል ድሕረ-ገጽ ክርከብ ይካኣል።

ትወስድዎ ዓይነት ክታበት እዩ ዝውስኖ። ናይ ጆንሶን ኤንድ ጆንሶን ክታበት ሓደ ግዜ ብምውሳድ ምሉእ ዓቕሚ ምክልኻል ዘጥሪ እዩ። ናይ ፋይዘርን ሞደርናን ክታበታት ከኣ ክልተ ግዜ ክትክተብ የድሊ። ቀዳማይ ክታበት ነቲ ናይ ምክልኻል ዓቕምና የበግስ ንካልኣይ ግዜ ምኽታብ ከኣ ነቲ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ የደልድልን ኣብ ፍጻሜ የብሕን።

እቲ ካልኣይ ዓቐን ኣብ 21 ወይ ኣብ 28 መዓልቲ ናይቲ ቀዳማይ ዓቐን፡ ኣብቲ ዓይነት ክታበት ተሞርኩሱ ክወሃብ ኣለዎ። ንክልቲኦም ዓቐናት ሓደ ዓይነት ክታበት ምውሳድ የድሊ። ቀዳማይ ዓቐን ምስ ወሰድኩም ወሃብቲ ክታበትኩም ካልኣይ ዓቐን ዘድልየኩም እንተኾይኑን መዓስ ከምትወስድዎን ሓበሬታ ክህቡኹም'ዮም።

ቀዳማይ ዓቐን ክታበት ፋይዘር ወሲድካ ድሕሪ 21 መዓልቲ ድማ ነቲ ካልኣይ ዓቐን ክታበት ምውሳድ ከምኡ’ውን ቀዳማይ ዓቐን ክታበት ሞደርና ወሲድካ ድሕሪ 28 መዓልቲ ድማ ነቲ ካልኣይ ዓቐን ምውሳድ እቲ ቅቡል መደብ’ዩ። ነቲ ካልኣይ ዓቐን ክታበት ኣብ’ቲ ዝተመደበልካ ግዜ ምውሳድ ዝበለጸ’ዩ፡ ኮይኑ ግን ኣብ መንጎ እተን ክልተ ክታበታት ዘሎ መዓልቲ ይብዛሕ እቲ ክታበት ዉጽኢታዊ ኢዩ። ዋላ እቲ ዝተነግረካ መዓልቲ ይሕለፍ ነቲ ካልኣይ ዓቐን ክታበት ክትወስዶ ኣለካ።

ገለ ሰባት ገለ ምልክታት ከም ሕማም ርእሲ፡ቃንዛ ቅልጽም፡ ብርቱዕ ድኻም፡ ልዑል ረስኒ፡ ቃዛ ጭዋዳታት፡ ክታበት ድሕሪ ምውሳዶም ሒደት መዓልቲታት ክህልዎም ይኽእል’ዩ።እዞም ምልክታት እዚኣቶም ድሕሪ’ቲ ካልኣይ ዓቐን ክታበት ብብዝሒ ይረኣዩ። እዚኣቶም ኩሎም ሰብነትና ዓቕሚ ምክልኻል ይሃንጽ ከምዘሎ ምልክታት ኢዮም። እዚ ንቡር’ዩ ካልእ ልሙድ ክታበት ድሕሪ ምውሳድና ዝርአ ዓይነት’ዩ።

ኣናፊላክሲስ - ብርቱዕ መልሲ ኣለርጂ- ክታበት ኮቪድ-19 ድሕሪ ምውሳድ ኣዝዩ ዉሑድ'ዩ። ኩሎም ድሕሪ ክታበት ኮቪድ-19 ኣናፊላክሲስ ዝተሰምዖም ሙሉእብሙሉእ ሓውዮም'ዮም፡ ካብቲ ዝበጽሓና ሓበሬታ ዘጋጠመ ሞት ድማ የለን። ሓደጋ ብርቱዕ ሕማምን ሞትን ብኮቪድ-19 ካብ ሓደጋ ኣናፊላክሲስ ወይ ድማ ብርቱዕ ኣለርጂ- ክታበት ኣዝዩ ይዓቢ።

ማእከላት ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት (CDC) ብዛዕባ ኣናፊላክሲስን ካልኦት ኣለርጂክ ግብረ-መልስን ናይ'ዞም ክታበታት ተወሳኺ ሓበሬታ ዝሓዙ ሪፖትታት የሕቲሙ'ሎ፣

ንጆንሶን ኤንድ ጆንሶን ብዝምልከት ሲ ዲ ሲ ተመሳሳሊ ጸብጻብ ኣብ ቀረባ እዋን ከቕርብ እዩ። ኣብ ዝተኻየዱ ክሊኒካዊ ፈተነታት ክታበት ጆንሶን ኤንድ ጆንሶን ድሕሪ ምውሳድ ዝሰዓቡ ናይ ኣናፊላክሲስ ኣጋጣሚታት ኣዝዮም ውሑዳት እዮም።

መብዛሕትኦም ኣናፊላክሲስ ዘጋጠሞም ሰባት ነቲ ክታበት ምስወሰድዎ ኣብ ውሽጢ 15 ደቓይቕ ምልክታት ኣማዕቢሎም። ኩሎም እዞም ሕሙማት ድማ ነቲ ምልክት ምስተራእዮም ብኡንብኡ አፒነፍሪን (epinephrine) ብምውሳድ ሓውዮም።
ኩለን ነቑጣታት ክታበት ኣናፊላክሲስ ፈልዮም ዘለልዩን ግብረ-መልሲ ዝህቡን ዝሰልጠኑ ክኢላታት ጥዕና ኣለወን። ዝኾነ ክታበት ኮቪድ-19 ዝወሰደ ሰብ ኣድላዪ ምስዝኸውን ሓገዝ ንምሃብ ን15 ደቒቕ ምክትታል ይግበረሉ።

ናብ ስራሕ ክትምለሱ ትኽእሉ ኢኹም ክታበት ድሕሪ ምውሳድኩም ሒደት መዓልቲታት ምዉሻብ ኣየድልን'ዩ። እንተደኣ፣

  • ኮቪድ-19 ምስዘለዎ ርክብ እንተዘይኔርኩም ከምኡውን
  • ጽቡቕ ስምዒት እንተተሰሚዕኩምን ልሙድ መዓልያዊ ንጥፈታትኩም ንምክያድ ከም ስራሕ ምስራሕ ከምኡ'ውን  
  • ረስኒ እንተዘይሃልዩኩም ከምኡ'ውን
  • ስሚዒትን ምልክታትን ኣብ ክታበት ኮቪድ-19 እንዕዘቦም ዝተደረቱ ጥራሕ እንተኾይኖም (ኣብዚ ተመዝጊቦም ዘለዉ፡ እንተላይ ቃንዛ፡ ምሕባጥ፡ ድኻም፡ ቁሪ ቁሪ ምባል። ሕማም ርእሲ) ከምኡ'ውን
  • ካልእ ስሚዒትን ምልክታትን ናይ ኮቪድ-19 እንዘይሃልዩኩም፡ ከም፣ ሰዓል፡ ሕጽረት ትንፋስ፡ ሕማም ጎሮሮ፡ ወይ ድማ ለውጢ ጨናን መቐረትን።

ተወሰኽቲ ሓበሬታ

CDC፡ ድሕሪ ክታበት ጥንቃቐ ንሰራሕተኛታት ጥዕና
CDC፡ ድሕሪ ክታበት ጥንቃቐ ንነበርቲ ኣብ ናይ ነዊሕ ግዜ ክንክን ዝነብሩ

ማእከላት ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት (CDC) ሓደ ናጻ ናይ ጽሑፍ መልእኽትን ወብ ሰርቨይን (V-safe) ኣብ ስማርትፎን (smartphone) ዝመሰረቱ ዉልቃዊ ናይ ጥዕና መራኸቢ ድሕሪ ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ምውሳድኩም እትራኸቡሉ ፈጢሩ ኣሎ። V-safe ብተወሳኺ ነቲ ካልኣይ ዓቐን ክታበት (dose) ትወስድሉ እዋን የዘክረኩም። ኣብ V-safe ክትሳተፉ ድማ ነተባብዓኩም። ዝያዳ ንምፍላጥ www.cdc.gov/vsafeተወከሱ።

እወ። ኣብዚ እዋን መብዛሕትኦም ሰባት ዛጊት ኣይተኸትቡን - ደረት ቀረብ ክታበታት ኣብ ዘለወሉ ናይ መጀመርያ ደረጃ ዝርገሐ ንርከብ። ብተወሳኺ፡ ክታበት ዝወሰዱ ሰባት ኮቪድ-19 ናብ ካልእ ካብ ምምሕልላፍ ናይ ምዕጋት ውጽኢታውነቱ፡ ከምኡውን ኣብቶም ኣብ ኪንግ ካውንቲ ተዘርጊሖም ዘለዉ ፍልይ ዝበሉ መልክዓት ኮቪድ ዘለዎ ብቕዓት ማዕረ ክንደይ ምዃኑ ኣብ ምምሃር ኢና ዘለና።

ዋላ ድሕሪ ምኽታብ ካልኦት ከይሕዞም ምጥንቃቕ ኣገዳሲ እዩ። ማስክ ምልባስ ኣይተቋርጹ፡ ካብ ገዛኹም ወጻኢ ኣብ ውሽጢ ኣባይቲ ኣብ ዝካየድ ምንቅስቓሳት ካብ ምስታፍ ተቖጠቡ፡ ሰብ ዝበዝሖ ውሽጢ-ኣባይቲ ኣይተዘውትሩ፡ ምስ ካልኦት እትገብርዎ ርክብ ሓጺርን ርሕቀት ዝሓለወን ይኹን፡ ኣብ ውሽጢ ኣባይቲ ልዑል ዑደት ኣየር ከምዝህሉ ግበሩ፡ ከምኡ'ውን ኣዘውቲርኩም ኣእዳውኩም ተሓጸቡ።

እቲ ዘሐጕስ፡ ሓንሳእ ምሉእ ብሙሉእ ምስተኸተብኩም፡ ብሰንኪ እዚ ዓለም-ለኸ ለበዳ ኣቋሪጽኩሞ ዝነበርኩም ገለ ገለ ምንቅስቓሳት ክትገብሩ ክትጅምሩ ትኽእሉ። ንተወሳኺ ኣፍልጦኣብ ኪንግ ካውንቲ ኣብ ኪንግ ካውንቲ ክታበት ምርካብ ተወከሱ።

ፍላየር፡ ለበዋ ሓለዋ ጥዕና፡ ድሕሪ ክታበት ኮቪድ-19

ኣብ እዋን ምርመራ ኮቪድ-19 (COVID-19) ህላወ ቫይረስ ንምርግጋጽ፡ ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) እቲ ቫይረስ ከምዝሕዘካ (positive) ኣይገብርን’ዩ።

ፈተነ ጸረ ግዳማዊ ኣካል (Antibody) ኣብ ደም ዝደሊ ንጸረ ግዳማዊያን (Antibodies) ሓደ ሰብ ብቫይረስ ወይ ብባክተርያ ተለኺፉ ምዃኑ የመልክት። ጸረ ግዳማዊ ኣካል (Antibody) ዝፍጠሩ (ዝህልዉ) ሓደ ሰብ ብቑዕ ክታበት ምስዝወስድ እንተላይ ኢዩ። እንተደኣ ሰብነትና ተጻዋርነት ግብረ-መልሲ ንክታበት ኮቪድ-19 ኣማዕቢሉ፡ ኣብ ገለ ናይ (Antibody) ምርመራታት ንኮቪድ-19 (COVID-19) ፖሲቲቭ (እወታዊ) ናይ ምዃን ተኽእሎ ኣሎ።

ኮቪድ-19 (COVID-19) ሒዝዎም ዝነበሩ ሰባት ሕጂውን ብምኽታቦም ተጠቀምቲ ኢዮም ዝኾኑ። ብመሰረት ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት (CDC) ዋላ ኮቪድ-19 (COVID-19) ሒዝዎም ዝነበሩ ክታበት ክወስዱ ኣለዎም።

ኣብዚ እዋን’ዚ መረዳእታታት ከምዝሕብርዎ ኣብተን 90 መዓልቲታት ድሕሪ መልከፍቲ እንደገና ብኮቪድ-19 (COVID-19) ምልካፍ ልሙድ ኣይኮነን። ኣብ ዉሽጢ ዝሓለፋ 90 መዓልቲታት ኮቪድ-19 (COVID-19) ዝነበሮም ሰባት እዚ እዋን’ዚ ክሳብ ዝውዳእ ነቲ ክታበት ከጽንሕዎ ክመርጹ ይኽእሉ’ዮም። እንተደልዮም። ቅድሚ መልከፍቲ ንክታበት ዉሳኔ ምግባር ጥራሕ ዝግበር መርመራ ኣይምከርን’ዩ።

ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ምውሳድ ናትኩም ምርጫ ኢዩ። ኣብዚ እዋን’ዚ ክፍለ-ግዝኣት ዋሽንግተን ነቲ ክታበት ምውሳድ ግዱድ ክኸውን ኣይሓሰበን ዘሎ፡ እንተኾነ ግን ኣስራሕቲ ክሓቱ (ከገድዱ) ይኽእሉ’ዮም። ህዝባዊ ጥዕና ክታበት ኮቪድ-19 (COVID-19) ዉሑስ፡ ዕዉትን ከምኡ’ውን ዉጽኢታዊ መንገዲ ንምክልኻል ኮቪድ-19 (COVID-19) ምዃኑ ይመክር። ከምኡ’ውን ሕማምን ናብ ሕክምና ምምልላስን የጉድል፣ ብምኽንያት ኮቪድ-19 (COVID-19) ዝስዕብ ሞት፡ ከምኡ ድማ ኣብዚ እዋን’ዚ ዘሎ ለብዒ ጠጠው ንምባል ይሕግዝ።

ኣብ'ዚ ግዜ'ዚ ናብ ዩ. ኤስ ኣሜሪካ ንዝመጹ በጻሕቲ ወይድማ ነበርቲ ዩ. ኤስ ኣሜሪካ ኮይኖም ናብ ካልኦት ሃገራት ገይሾም ዝነበሩ ከም እንደገና ናብ ዩ. ኤስ ኣሜሪካ ዝኣትዉ፡ መንግስቲ ኣመሪካ ናይ ኮቪድ-19 መርመራ ክገብሩ ኣየገድድን ኢዩ። ይኹንደኣምበር ውልቃዊ መንገዲ ኣየራት ተጎዓዝተን ናይ ክታበት መረጋገጺ ከቕርቡ ከገድዳ ይኽእላ ኢየን። ብኽብረትኩም መገሻ ቅድሚ ምጅማርኩም ኩሎም ናይ ጉዕዞ ድሕነት መምዘኒታት ምስ መንገዲ ኣየርኩም ኣረጋግጹ።

ዝርግሐ ክታበት ቀጻሊ ኣብዝኾነሉ፡ ካልኦት ሃገራት ኣብ መጻኢ ገያሾ ናብ ሃገረን ቅድሚ ምእታዎም መረጋገጺ ክታበት ክሓታ ይኽእላ ኢየን፡ እንተኾነ ግን ክሳብ ሕጂ ክታበት ናይ ግድን ዝገበራ ሃገራት የለዋን። ማእከላት ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት(CDC) ገያሾ ኣገደስቲ ዘይኮኑ መገሻታትከወግዱ ይመክር፡ ከምኡ'ውን መምርሒ ብዛዕባ ዉሽጣዊ በረራ ኣብ  ዩ.ኤስ. ኣሜሪካ ኣውጺኡ'ሎ። ብዛዕባ መገሻ ብተደጋጋሚ ንዝሕተቱ ሕቶታት መልሲ ካብ CDC ኣብዚ ይርከብ።

ዉሑስን ዉጽኢታዊን ክታበት ኣንጻር ኮቪድ-19 (COVID-19) ቀንዲ ዓወት ኮቪድ-19 (COVID-19) ንምክልኻልን ቀስብቐስ ድማ ንለበዳ ኮቪድ-19 (COVID-19) ምብቃዕ’ዩ። ኮይኑ ግን ክታበታት በይኖም ነቲ ለበዳ ብኡንብኡ ከጥፍእዎ ኢዮም ማለት ኣይኮነን። ኣብዚ እዋን’ዚ ክታበታት ምስ ካልእ ናይ ምክልኻል ሜላታት ብሓንሳብ ክንጥቀመሎም ኣሎና።

ዋላ ክታበት እንዳሃለወ ከሎ ነቲ ለበዳ ጠጠው ንምባል ነብሲ-ወከፍ ክገብሮ ዝግባእ- ዋላ'ውን ተኸቲቡ ይኹን  እዋናዊ መምርሒታት ክኽተል  ንነብሱን ንኻልኦትን ምክልኻል ምቕጻል። ንብዙሕ ኣዋርሕ ማስክ ምግባር፡ ካብ ካልኦት እንተወሓደ 6 ፊት ምርሓቕ፡ ካብ ገዛ ወጻኢ ዝግበሩ ምንቅስቓሳት ምውሓድ ከምኡ'ውን ካብ ብዙሓት( እኩባት) ሰባት ምርሓቕ፡ ኣዘውቲርካ የእዳውካ ምሕጻብ፡ ናይ ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት (CDC) መምርሒታት መገሻ ምስዓብ፡ ኮቪድ-19 (COVID-19) ምስዘለዎ ሰብ ተራኺብኩም እንተኔርኩም መምርሒ ዉሸባ ምኽታል።